Hoe functioneert verbondenheid?

Menselijke verbondenheid geeft een vriendschappelijk en veilig gevoel. Het vervult dus een bepaalde functie. Maar hoe functioneert verbondenheid als de aspecten die de verbondenheid gelegd hebben ook snel weg kunnen vallen?

Sociale aanleidingen om te verbinden

Verbondenheid wordt gecreëerd/ aangelegd door heel veel verschillende aspecten. We zochten in het gesprek van zondag 6 juli 2025 allereerst die aspecten op. Er werden onderwerpen genoemd zoals loyaliteit, vriendschappen, familiestructuren en culturele verbondenheid. Echter het tegenovergestelde werd ook benoemd. Onrust, niet begrepen worden en zelfs haat verbindt mensen ook met elkaar. Zowel vanuit geschiedkundig oogpunt als psychologisch benadert, meende men dat ‘samenspanning’ de verbondenheid en machtspositie van een groep vergroot. We vroegen ons af of de bron van deze verbondenheid dan daadwerkelijk een negatieve lading heeft. Je kunt namelijk stellen dat dit soort verbondenheid functioneert om te komen tot een betere samenleving.  Je hebt één belang wat je samen probeert te realiseren. Tegelijkertijd merkte men op dat dit juist afbreuk doet aan verbondenheid want ten koste van wie of wat gaat dat dan? Die vraag gaf ons weer stof tot nadenken.

Leidt verbondenheid tot vrijheid?

Vrijheid bestaat niet. Toch? Een deelnemer merkte op dat het groepsgevoel, wat door verbinding tot stand komt, wel een gevoel van veiligheid en vrijheid geeft. Vanuit metafysisch oogpunt spreken we van ‘de mens’ als een kuddedier. Beschermd door de groep voelen we ons sterker en minder kwetsbaar. Iemand merkte op dat we daardoor wel gemakzuchtiger worden maar zeker niet onaantastbaar. Zodra de groepsdynamiek teveel invloed uit gaat uitoefenen op “de vrije wil”, ontstaat er een vorm die beperkt in vrijheid.  De mate van invloed die je op een ander hebt, meende men, is iets anders dan de metafysische verbondenheid. Je heb het natuurlijke proces en het denkproces. Wij denken losse dingetjes. Daar verbinden we mee. Achter die dingetjes zit een patroon dat bij mensen herkend wordt als een vorm die verbondenheid creëert.

Situationele verbondenheid

Je kunt zeggen dat mensen altijd verbonden zijn. Naast de sociale aspecten, die we eerder noemden in de 1^ste paragraaf, zijn er ook situaties. Verbondenheid functioneert in een situatie met meer dan 1 mens die daar allebei tijdelijk een evolutionair voordeel bij hebben. Verbondenheid als samenhorigheid. In tijden van nood, gelijke interesses en werksituaties groeit verbondenheid zonder dat daar iets aanwijsbaars aan ten grondslag ligt. Voorbeeld: Als we in de bus zitten, is het enige doel van ieder meerijder om op de plaats van bestemming aan te komen en uit te stappen. Dat is een vorm van situationele verbondenheid. Maar ook de natuurlijke verbondenheid tussen tweelingen bijvoorbeeld. En dan heb je nog de overlap. Buiten het feit dat culturele- en geografische verbondenheid ook sociaal is, is het ook situationeel. Je kent de mensen uit de “groep” niet allemaal persoonlijk en toch voel je je verbonden. Zodra je een supporter van je voetbalclub ontmoet, is er meteen een klik. Het is een soort gevoel wat er altijd al is. Iets dat als normaal wordt ervaren. Er ligt dan meteen een verbinding.

Het proces

We kunnen verbindingen maken en patronen en verbanden zoeken. Daar houden mensen zich mee bezig om meer inzicht te krijgen in het proces.  We kwamen op Cosmogenese (ontstaan van het heelal), Biogenesis (natuurlijke/biologische processen) en Antropogenese (menselijke en sociale prosessen). Bij het kort onder de loep nemen van deze vormen constateerden we dat ze allemaal invloed uitoefenen op de mens. Dat kan dus ook zonder vrije wil. Er werd gevraagd of intuïtie het functioneren van verbondenheid kan beïnvloeden? Zowel evolutie en intuïtie vormen onderdeel van het functioneren van verbondenheid meenden we. Evolutionair zijn we steeds intensiever bezit met intermenselijk verbondenheid. De functie van verbondenheid wordt bepaald door de doeleinden die we stellen. Pré moderniteit en de ontdekking van het ego hebben daar een grote rol in gespeeld. Dit zeggende, vroeg iemand zich af of een vorm van ‘niet bewuste verbondenheid’ verbroken kan worden.

Complexiteit van verbinding

We ontdekten, naarmate we het onderwerp verder afpelden, dat het er niet makkelijker op werd. Een pittig onderwerp! En toen Artificial Intelligence om de hoek kwam kijken, werd het nog lastiger. We namen gemakshalve aan dat er geen intermenselijke verbondenheid mogelijk is met een computer. Toch als een computer het menselijke brein simuleert en gelijkwaardige conversaties met ons aangaat, ontstaat er wel een vorm van verbinding. Zaken als de Tamagotchi (Virtueel huisdier uit de jaren ’90) is zo’n mooi voorbeeld. Die moest je iedere dag verzorgen als een echt huisdier ander ging hij dood. Inmiddels is de technologie veel verder en hebben we zaken als Chat GPT.  Is daardoor de natuurlijke vorm van verbondenheid plaats gaan maken voor technologische?

Verbondenheid is een gedachtenspel

De laatste overdenking kwam voort uit een 180 graden perspectief namelijk; Verbondenheid die voortkomt uit denken bestaat niet. Het is een gedachtenspel c.q. verlangen. Dus eigenlijk bestaat alleen de natuurlijke verbondenheid. Verbindingen zijn gebaseerd op herinneringen. Je denkt dat je iets deelt maar in werkelijkheid bestaat het niet. Toch heeft verbondenheid wel een emotionele waarde echter als je die ‘hard’ moet gaan maken, dan is dat niet mogelijk. Er valt geen objectieve waarde aan te hangen. In tegenstelling tot een doel. Dat is wel hard te maken. Bijvoorbeeld een manier om met de wereld om te gaan. Daar hangen waarden aan als het gaat over verbinding maar ze geven geen concrete invulling anders dan dat het gedachten zijn.

Conclusie

We concludeerden dat er nog veel te zeggen valt over hoe verbindingen functioneren. Het was weer een zeer bijzondere bijeenkomst waarbij we soms -wat meer dan normaal- moesten toewerken op de werkelijke vraag zonder in onderwerpen als emotie, psychologie, politiek of godsdienst terecht te komen. Maar dat is gelukt en dat geeft aan hoe flexibel alle deelnemers in staat waren om elkaar te verrijken met hun gedachtengoed. Alle deelnemers dank je wel voor jullie geweldige bijdrage.

Wil je graag eens komen, wij komen iedere eerste zondag van 14.00 tot 17.00 uur bijeen in de Engelsestraat 30 in Bergen op Zoom.

Of neem een kijkje op onze website www.filocafe.nl of onze facebooksite “Sapere Aude”.

Je bent van harte welkom.

In augustus hebben we vakantie. Het eerste filosofisch gesprek is op 7 september 2025. 

Moderator: Mathijs

Aantal deelnemers: 14

Andere ingebrachte vragen:

• Wat is solidariteit?
• Wat is moed?
• Wat is macht uit onverwachte hoek?