Wat bepaalt de toekomst?

Verslag filosofisch gesprek 4 januari 2026

We wensen alle deelnemers gezondheid, geluk en liefde in het nieuwe jaar.

De aanwezigen kiezen een toepasselijke vraag voor het nieuwe jaar namelijk “Wat bepaalt de toekomst?”. De deelnemer die deze vraag inbrengt in de gebruikelijke stemronde, onderbouwt zijn motivatie vanuit de zorg omtrent de snelle ontwikkelingen op het gebied van Artificial Intelligence (AI). Mogelijk is het straks AI die alle beslissingen maakt, onderbouwt hij. Is het mogelijk dat mede door “AI” de wetenschappelijke, technologische, sociale en maatschappelijke veranderingen het menselijke brein voorbijstreven? Dat de toekomst ons ontglipt en een wijdverbreid gevoel van vervreemding en ontmenselijking ontstaat?

Nieuwe ontwikkelingen AI

Waar sommige mensen zich verzetten, omarmen anderen snel nieuwe ontwikkelingen. Waar de één zich laat leiden door angst, voedt een ander zich met nieuwsgierigheid.  Sommige deelnemers zien “AI” niet als een technologie die de mens -of menselijke capaciteiten- gaat vervangen. Zij kijken ernaar als een technologisch instrument dat de mensheid inzet om het leven te vergemakkelijken en/of te verbeteren. Anderen voegen daaraan toe dat “AI” ons juist helpt om betere keuzes en afwegingen te maken en zelfs om de balans tussen mens en natuur te herstellen. Ook wordt benoemd dat de inzet van “AI” om heel veel grondstoffen en energie vraagt met de mogelijkheid dat de wereld niet voldoende aan die voorziening kan voldoen. Gedacht wordt aan een situatie waarin ‘machtsblokken’ AI  gaan inzetten om op economisch en militair terrein te domineren.

Macht over de toekomst

In de volgende fase van ons gesprek bespreken we de stelling dat het grootkapitaal, de techno-reuzen, de elite, meer macht hebben dan de gewone burgers om de toekomst te bepalen. Sommigen deelnemers zijn er zelfs van overtuigd dat geld en macht grotendeels de agenda voor de toekomst bepaalt met als uiterste een zogenaamde ‘geestbeschikking’.  Multimedia is daar een voorbeeld van. De vraag die naar boven komt, gerelateerd aan gebeurtenissen uit het verleden, is “Kunnen mensen zich daartegen beschermen of lopen we weer in dezelfde fuik?”. We beschouwen in ons gesprek even de macht van de persoonlijk mening, bewustzijn, autonomie, identiteit en zelfbeschikking en beseffen ons dat dergelijke beschouwingen relevant zijn om voort te zetten voor de toekomst.  Is het mogelijk dat de mensheid weer in dezelfde fuik loopt?

Intuïtie en goed leiderschap

De vraag rijst of we in de toekomst nog dicht bij de waarheid staan of zal in de toekomst geen onderscheid meer te maken zijn tussen waarheid en bedrog. Als er al een waarheid bestaat als uitgangspunt, waar niet iedereen in ons gezelschap van overtuigd is. Volgens bepaalde deelnemers neemt het belang toe om dicht bij je gevoel en intuïtie te blijven. Als je iedere dag goede dingen probeert te doen, dan komt het wel goed. Ook belangengroepen, protestgroepen, emancipatiebewegingen hebben een invloed gehad in het verleden en kunnen dat in de toekomst ook weer hebben. Soms is er gebrek aan goed leiderschap en dan kan er een ongewenste situatie ontstaan maar er kan ook een sterke leider opstaan die de toekomst op een positieve manier vormgeeft. Het is wel een kwestie van mentaliteit en collectieve inspanning meent men.

Beperkte invloed

We vragen ons af of er überhaupt wel iets is dat de toekomst bepaalt. In hoeverre heeft de mens invloed op een proces met zoveel invloeden en verbindingen dat bijna alles als vanzelf doorloopt. Als voorbeeld kijken naar de natuur met haar natuurlijke cycli en processen. Gaat die, ondanks klimaatveranderingen, milieudegradatie ed, ook zonder de mens door of zal de natuur anders voor ons bepalen? Volgens sommigen ligt zelfs de toekomst al helemaal vast en hebben we helemaal geen invloed. Zij hebben een deterministische kijk op de toekomst terwijl anderen zijn ervan overtuigd dat de toekomst open ligt en nog alle kanten op kan gaan.

• Toch: Door de geschiedenis heen streven mensen naar een betere toekomst als nalatenschap aan hun nageslacht.

Kosmische krachten

Iemand opperde dat er misschien wel onbekende buitenaardse of kosmologische krachten van invloed zijn, bepalend voor de toekomst. De geschiedenis leert ons dat er altijd sprake is van golfbewegingen vanuit onrust terugkerend naar  balans en visa versa.

Grosso modo

De meeste deelnemers beamen dat zowel menselijke als niet-menselijke factoren bepalend zijn voor onze toekomst. E.e.a. afhankelijk van de omstandigheden. In ieder geval bouwt de toekomst voort op wat er al is. Het is heel moeilijk – zo niet onmogelijk – om te voorspellen wat de toekomst gaat bepalen. Het is gebleken dat futuristen die voorspellingen deden over het eigen kennisdomein, met hun voorspellingen er toch vaak naast zitten. Niettemin is “de toekomst verbeelden” voor de mens een alledaagse exercitie – of men nu denkt aan morgen, over een jaar of een ander tijdsbestek.

Moderator: Erik

Aantal deelnemers: 12

Ingebrachte vragen:

1. Wat is strijd?
2. Wat is zelf organiserend vermogen?
3. Wat bepaalt de toekomst?